ในการเริ่มต้นทำธุรกิจ สิ่งแรก ๆ ที่เราต้องคิดนอกจากชื่อแบรนด์แล้ว ก็คือ “โลโก้” หรือสัญลักษณ์ที่จะทำให้ลูกค้าจดจำเราได้ แต่คุณทราบหรือไม่ว่า ในทางกฎหมายแล้ว สิ่งเหล่านี้ถูกเรียกว่าอะไร และมีความสำคัญอย่างไร?
เราจะพาไปเจาะลึกว่า เครื่องหมายการค้า คือ อะไร มีกี่ประเภท และทำไมคนทำธุรกิจยุคนี้ถึงละเลยไม่ได้เลย
เครื่องหมายการค้า คืออะไร?
เครื่องหมายการค้า คือ เครื่องหมาย สัญลักษณ์ โลโก้ ชื่อ ข้อความ หรือภาพถ่าย ที่ใช้เป็นเครื่องหมายเกี่ยวข้องกับสินค้า เพื่อแสดงว่าสินค้าที่ใช้เครื่องหมายของเจ้าของนั้น แตกต่าง จากสินค้าของบุคคลอื่น
พูดง่าย ๆ ให้เห็นภาพชัดเจนที่สุด เครื่องหมายการค้า คือ “ID Card” หรือหน้าตาของแบรนด์ที่ทำให้ผู้บริโภคแยกออกว่า น้ำอัดลมขวดนี้เป็นของแบรนด์ A ไม่ใช่ของแบรนด์ B นั่นเอง
ประเภทของเครื่องหมายการค้า (ตามกฎหมายไทย)
ตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า ส่วนใหญ่แล้วจะถูกแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก ๆ ดังนี้
เครื่องหมายการค้า (Trade Mark): เครื่องหมายที่ใช้กับ “สินค้า” เพื่อให้ต่างจากสินค้าคนอื่น เช่น โลโก้ Apple บนโทรศัพท์มือถือ หรือโลโก้ Nike บนรองเท้า
เครื่องหมายบริการ (Service Mark): เครื่องหมายที่ใช้กับ “งานบริการ” เช่น โลโก้ของสายการบิน โรงแรม หรือธนาคารต่างๆ
เครื่องหมายรับรอง (Certification Mark): เครื่องหมายที่เจ้าของใช้เพื่อ “รับรอง” คุณภาพ แหล่งกำเนิด หรือลักษณะของสินค้าคนอื่น เช่น เครื่องหมาย อย., ฮาลาล หรือ แม่ช้อยนางรำ
เครื่องหมายร่วม (Collective Mark): เครื่องหมายที่ใช้โดยบริษัทหรือวิสาหกิจในเครือเดียวกัน หรือโดยสมาชิกของสมาคม สหกรณ์ หรือองค์กร เช่น เครื่องหมายของกลุ่มเครือซิเมนต์ไทย (SCG)
ทำไมต้องจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า?
หลายคนมักเข้าใจผิดว่า แค่ออกแบบโลโก้เสร็จแล้วโพสต์ลงโซเชียลมีเดียก็ถือเป็นเจ้าของแล้ว แท้จริงแล้วหากไม่ได้จดทะเบียนอย่างถูกต้อง คุณอาจกำลังมีความเสี่ยงครั้งใหญ่ โดยประโยชน์ของการจดทะเบียน มีดังนี้
ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย: คุณจะมีสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียว (Exclusive Rights) ในการใช้เครื่องหมายนั้นกับกลุ่มสินค้าหรือบริการที่จดทะเบียนไว้
ป้องกันการเลียนแบบ: หากมีคนอื่นนำโลโก้หรือชื่อที่คล้ายกันมาใช้จนทำให้ผู้บริโภคสับสน คุณสามารถฟ้องร้องดำเนินคดีตามกฎหมายได้ทันที
สร้างมูลค่าให้แบรนด์: เครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้ว ถือเป็นทรัพย์สินทางปัญญาประเภทหนึ่ง ซึ่งสามารถซื้อขาย โอนสิทธิ์ หรือให้เช่าสิทธิ์ (Franchise) เพื่อสร้างรายได้เพิ่มได้
สรุปการสร้างแบรนด์ให้เติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืน สิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามคือการทำความเข้าใจว่า เครื่องหมายการค้า คือ อะไร และรีบนำไปจดทะเบียนให้ถูกต้อง เพราะ “การป้องกัน ดีกว่าการตามแก้ไข” อย่าปล่อยให้แบรนด์ที่คุณสร้างมากับมือ ต้องถูกคนอื่นชุบมือเปิบไปง่าย ๆ เพียงเพราะไม่ได้จดทะเบียนเครื่องหมายการค้าครับ